অসমৰ কৃষিখণ্ডত আগতীয়া শালি ধান কটাৰ পাছত পৰি থকা মাটি ডোখৰত বা বানপানীয়ে অনিষ্ট কৰা বাম মাটিসমূহত আগষ্ট-ছেপ্টেম্বৰ মাহত মাটিমাহ খেতি কৰাটো এটা অত্যন্ত লাভজনক আৰু বুদ্ধিয়কৰ পদক্ষেপ। এই খেতিয়ে কেৱল কম খৰচতে কৃষকক অতিৰিক্ত উপাৰ্জন নিদিয়ে, বৰঞ্চ মাটিৰ উৰ্বৰতাও বৃদ্ধি কৰে।
তলত মাটিমাহ খেতিৰ মাটি প্ৰস্তুতি, খৰচ, লাভ আৰু সময়ৰ এটা বিতং হিচাপ ডাঙি ধৰা হ’ল:
১/ উপযুক্ত মাটি আৰু প্ৰস্তুতি
মাটিৰ প্ৰকাৰ: পানী জমা নোহোৱা পলসুৱা বা বালিচহীয়া বাম মাটি এই খেতিৰ বাবে আটাইতকৈ উত্তম।
মাটি প্ৰস্তুতি: আগতীয়া ধান কটাৰ পাছত মাটিডৰা ২-৩ বাৰ হালবাই মৈয়াই মিহি কৰি লব লাগে যাতে গুটিবোৰ সমভাৱে গজিব পাৰে। মাটিত অলপ জীপ থকাটো প্ৰয়োজন, কিন্তু পানী জমা হ’বলৈ দিব নালাগে। পানী ওলাই যোৱাৰ বাবে নলাৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে।
২/ সময় আৰু জাত নিৰ্বাচন
উপযুক্ত সময়: আগষ্টৰ মাজভাগৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰৰ শেষলৈকে (ভাদ মাহ) এই খেতি কৰাৰ উত্তম সময়।
উন্নত জাত: অসমৰ জলবায়ুৰ বাবে উপযোগী উন্নত জাতসমূহ হ’ল— টি-৯ (T-9), পণ্ট ইউ-১৯ (Pant U-19), কুৱঁৰী, কালান্দি আদি।
৩/ সাৰ আৰু বীজৰ পৰিমাণ
বীজৰ পৰিমাণ: বিঘাত প্ৰায় ৩ কেজি বীজৰ প্ৰয়োজন হয়। বীজ সিঁচাৰ আগতে 'ৰাইজ’বিয়াম' (Rhizobium) কালচাৰেৰে শোধন কৰি ল’লে উৎপাদন বৃদ্ধি পায়।
সাৰ প্ৰয়োগ: মাটিমাহ যিহেতু মাহজাতীয় শস্য, ই বতাহৰ পৰা নাইট্ৰ’জেন ধৰি ৰাখিব পাৰে। সেয়ে সাৰৰ খৰচ অতি কম। বিঘাই প্ৰতি ৪ কেজি ইউৰিয়া, ২৫ কেজি একক ছুপাৰ ফচফেট আৰু ৪ কেজি মিউৰিয়েট অব পটাছ প্ৰয়োগ কৰিলেই যথেষ্ট।
অৰ্থনৈতিক হিচাপ (প্ৰতি বিঘাত আনুমানিক)
মাটিমাহ খেতিৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সুবিধাটো হ’ল ইয়াত উৎপাদন খৰচ অতি নগণ্য।
ক) খৰচৰ হিচাপ:
ক্ৰমিক নংখৰচৰ উৎসআনুমানিক খৰচ (টকা)
১হাল বোৱা আৰু মাটি প্ৰস্তুতি১,৫০০/-
২বীজ (৩ কেজি উন্নত জাত)৩০০/- to ৪০০/-
৩সাৰ আৰু জৈৱিক ঔষধ৫০০/-
৪গুটি সিঁচা আৰু অপতৃণ নিৰাময়১,০০০/-
৫শস্য কটা আৰু মৰণা মৰা১,৫০০/-
মুঠআনুমানিক সৰ্বমুঠ খৰচপ্ৰায়
খ) উৎপাদন আৰু লাভৰ হিচাপ:
উৎপাদন: সঠিকভাৱে কৰিলে প্ৰতি বিঘাত প্ৰায় ১.৫ ৰ পৰা ২ কুইণ্টল (১৫০ - ২০০ কেজি) পৰ্যন্ত মাটিমাহ উৎপাদন হয়।
বজাৰ মূল্য: বৰ্তমান বজাৰত ভাল মানদণ্ডৰ মাটিমাহৰ পাইকাৰী মূল্য প্ৰতি কেজিত কমকৈও ৮০/- ৰ পৰা ১০০/- টকা।
মুঠ উপাৰ্জন: যদি বিঘাই প্ৰতি কমকৈও ১৫০ কেজি উৎপাদন হয় আৰু ৮০ টকা দৰত বিক্ৰী হয়:
150 \times 80 = 12,000/- টকা। (উৎপাদন আৰু দাম বাঢ়িলে এই উপাৰ্জন ১৫,০০০/- পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে)।
শুদ্ধ লাভ: মুঠ উপাৰ্জন (১২,০০০/-) - মুঠ খৰচ (৫,০০০/-) = প্ৰায় ৭,০০০/- ৰ পৰা ১০,০০০/- টকা (প্ৰতি বিঘাত)।
৪/ সময়ৰ পৰিচালনা (Time Frame)
মাটিমাহ এবিধ অতি কম দিনীয়া শস্য। গুটি সিঁচাৰ পৰা চপোৱালৈকে মাত্ৰ ৭৫ ৰ পৰা ৯০ দিন (প্ৰায় ৩ মাহ) সময় লাগে।
১ম - ৩০ দিন: গুটি গজা, প্ৰাৰম্ভিক বৃদ্ধি আৰু অপতৃণ (ঘাহ) পৰিষ্কাৰ কৰা।
৩৫ - ৫০ দিন: ফুল ফুলিবলৈ আৰম্ভ কৰা সময়। এই সময়ত মাটিত জীপ নাথাকিলে পাতলীয়াকৈ পানী যোগান ধৰিব লাগে।
৭৫ - ৯০ দিন: মাহৰ ছেইবোৰ ক’লা পৰি পকিবলৈ ধৰে। তেতিয়াই শস্য চপাই ৰ’দত শুকুৱাই মৰণা মাৰিব লাগে।
বিশেষ লাভ: মাটিমাহ খেতি কৰিলে ইয়াৰ শিপাই মাটিত নাইট্ৰ’জেন স্থিৰীকৰণ কৰে, যাৰ ফলত পৰৱৰ্তী সময়ত একেডৰা মাটিতে কৰিবলগীয়া ৰবি শস্য (যেনে— সৰিয়হ বা শাক-পাচলি) ৰ বাবে সাৰৰ খৰচ বহুখিনি কমি যায়।
বানপানীয়ে ক্ষতি কৰা বা এনেই পৰি থকা বাম মাটিক পুনৰুদ্ধাৰ কৰি কম সময়তে জেপ গৰম কৰাৰ বাবে আগষ্ট-ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ মাটিমাহ খেতি অসমৰ কৃষকসকলৰ বাবে সঁচাকৈয়ে এক আশীৰ্বাদস্বৰূপ