অসমৰ গ্ৰাম্য তথা চহৰীয়া সমাজত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু পুষ্টিকৰ শাকসমূহৰ ভিতৰত লাইশাক অন্যতম। জাৰকালিৰ ভাতসাজ লাইশাক অবিহনে যেন অসমীয়া মানুহৰ আধৰুৱা। বৰ্ষা ঋতুৰ বিদায়ৰ পাছতেই, অৰ্থাৎ আহিন আৰু কাতি মাহৰ (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ) পৰা লাইশাকৰ খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আটাইতকৈ উত্তম সময়। তলত এই খেতিৰ পদ্ধতি, যতন আৰু লাভালাভৰ এক থুলমূল আভাস দাঙি ধৰা হ’ল:
১/ মাটি নিৰ্বাচন আৰু প্ৰস্তুতকৰণ
লাইশাক খেতিৰ বাবে বালিচহীয়া বা পলসুৱা মাটি আটাইতকৈ উপযোগী। মাটিত যাতে পানী জমা হৈ নাথাকে, তাৰ বাবে পানী ওলাই যোৱাৰ সুব্যৱস্থা থকা ওখ মাটি বাচনি কৰিব লাগে। মাটিডৰা ৪-৫ বাৰ ভালদৰে হাল বাই বা খন্দা মেলি মৈয়াই মিহি কৰি ল’ব লাগে। মাটি প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তে পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে গোবৰ সাৰ বা পচন সাৰ মিহলাই দিলে শাকৰ বৃদ্ধি ক্ষিপ্ৰ হয়।
২/ উন্নত জাত আৰু পুলি প্ৰস্তুতকৰণ
অসমত সাধাৰণতে থলুৱা লাইশাকৰ উপৰিও কেইবাটাও উন্নত জাতৰ খেতি কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ‘অসম লাই-১’ বা অন্যান্য সঁচসমূহ অন্যতম। কাতি মাহৰ আৰম্ভণিতে এটা সৰু ভেটি (Seedbed) প্ৰস্তুত কৰি তাত বীজ সিঁচি পুলি গজাব লাগে। বীজ সিঁচাৰ প্ৰায় আধা ইঞ্চি গভীৰতাত মাটিৰে ঢাকি দি পাতলীয়াকৈ পানী ছটিয়াব লাগে। পুলিবোৰ ৪-৫ টা পাত সলনি কৰি প্ৰায় ৩-৪ ইঞ্চি ওখ হ’লে (ৰোপণৰ ২০-২৫ দিনৰ পাছত) মূল পথাৰত ৰুব লাগে। বৰষুণত নষ্ট হব নোৱৰাকৈ পলিথিনেৰে সৰুকৈ বনোৱা পলিহাউচৰ তলত পুলিবাৰী এখন বনাই ললে অতি ভাল হব।
৩/ ৰোপণ পদ্ধতি আৰু পৰিচৰ্যা
মূল পথাৰত শাৰী শাৰীকৈ পুলিবোৰ ৰুব লাগে। এশৰীৰ পৰা আন এক শৰীৰ দূৰত্ব প্ৰায় ১ ফুট আৰু পুলিৰ পৰা পুলিৰ দূৰত্ব ১০-১২ ইঞ্চি ৰাখিব লাগে।
- জলসিঞ্চন: লাইশাকৰ বাবে মাটিত অলপ সেমেকানি থকাটো জৰুৰী। গতিকে শুকান বতৰত সপ্তাহত এবাৰ বা দুবাৰ পাতলীয়াকৈ পানী যোগান ধৰিব লাগে।
- অপতৃণ নিয়ন্ত্ৰণ: পুলি ৰোৱাৰ ১৫-২০ দিনৰ পাছত মাটিডৰা খুচৰি ঘাঁহ-বনবোৰ পৰিষ্কাৰ কৰি দিব লাগে, যাতে শাকে পৰ্যাপ্ত পুষ্টি পায়।
৪/ ৰোগ প্ৰতিৰোধ (Plant Protection)
লাইশাকত কেতিয়াবা বগা মাখি বা মোৱা পোকৰ (Aphids) আক্ৰমণ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ প্ৰতিকাৰৰ বাবে ৰাসায়নিক ঔষধৰ সলনি নিম তেল (Neem Oil) পানীত মিহলাই ছটিয়ালে শাকসমূহ স্বাস্থ্যকৰ আৰু বিষমুক্ত হৈ থাকে।
৫/ খৰচ আৰু লাভৰ হিচাপ (ব্যৱসায়িক দিশ)
লাইশাক হৈছে অতি কম মূলধনেৰে কম দিনৰ ভিতৰত কৰিব পৰা খেতি। পুলি ৰোৱাৰ ৩০-৪০ দিনৰ ভিতৰত শাক চিঙিব পৰা হয়। ১ কঠা মাটিতেই যদি লাইশাকৰ খেতি কৰা হয়, তেন্তে বীজ, সাৰ আৰু শ্ৰমিক মিলি মাত্ৰ ২,০০০ ৰ পৰা ৩,০০০ টকা খৰচ হয়। বজাৰত শীতকালৰ প্ৰথমভাগত লাইশাকৰ একোটা মুঠা বা জুতি ২০-৩০ টকাত বিক্ৰী হয়। সেই অনুসৰি ১ কঠা মাটিৰ পৰাই কেৱল ডেৰ-দু মাহৰ ভিতৰত ৮,০০০ ৰ পৰা ১০,০০০ টকা পৰ্যন্ত লাভ কৰিব পাৰি।
উপসংহাৰ: আহিন-কাতি মাহৰ পৰা ব্যৱহাৰিক বা বাণিজ্যিকভাৱে আৰম্ভ কৰা লাইশাকৰ খেতিয়ে থলুৱা কৃষকসকলক অতি কম সময়তে এক সুন্দৰ উপাৰ্জনৰ পথ দেখুৱাব পাৰে।