পৰম্পৰাগত কৃষি ব্যৱস্থাত আমাৰ কৃষকসকলৰ এটা ডাঙৰ সমস্যা হৈছে— কষ্ট কৰি খেতি কৰাৰ পিছতো উপযুক্ত বজাৰ এখনৰ অভাৱত উৎপাদিত ফচল অতি কম মূল্যত বিক্ৰী কৰিবলগীয়া হয়। বহুত সময়ত বজাৰৰ অভাৱত বিলাহী, বন্ধাকবি ৰাজপথত পেলাই দিবলগীয়া পৰিস্থিতিও আহে। ইয়াৰ মূল কাৰণ হৈছে ‘কৃষি বিপণন’ (Agri-Marketing) আৰু ‘পোষ্ট-হাৰ্ভেষ্ট’ বা চপোৱাৰ পিছৰ ব্যৱস্থাপনাৰ সঠিক জ্ঞানৰ অভাৱ।
কেৱল উৎপাদন কৰিলেই নহ’ব, তাক সঠিক মূল্যত বিক্ৰী কৰাটোৱেহে এতিয়া আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান। এই প্ৰত্যাহ্বান নেওচি কেনেকৈ কৃষকসকল লাভৱান হ’ব পাৰে, তাৰ তিনিটা মুখ্য উপায় তলত আলোচনা কৰা হ’ল:
১/ মধ্যভোগীৰ শোষণৰ পৰা মুক্তি: কৃষক উৎপাদক সংগঠন (FPO)
খেতিয়ক আৰু গ্ৰাহকৰ মাজত থকা মধ্যভোগী বা ‘দালাল’সকলে কৃষকৰ লাভৰ এটা ডাঙৰ অংশ কাঢ়ি নিয়ে। এজন অকলে থকা কৃষকে বজাৰত দৰদাম কৰিব নোৱাৰে, কিন্তু যেতিয়া বহুতো কৃষক একেলগ হয়, তেতিয়া তেওঁলোকৰ শক্তি বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ আইনী আৰু চৰকাৰী সমাধানটোৱেই হৈছে FPO (Farmers Producer Organization) বা কৃষক উৎপাদক সংগঠন।
কেনেকৈ কাম কৰে: ১০ বা তাতকৈ অধিক কৃষকে লগ হৈ এখন নিয়ন্ত্ৰিত কোম্পানী বা সমিতি গঠন কৰিব পাৰে।
লাভসমূহ:
সকলোৱে একেলগে পাইকাৰী দৰত সাৰ, বীজ আৰু কৃষি সঁজুলি ক্ৰয় কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত উৎপাদনৰ খৰচ কমে।
উৎপাদিত সামগ্ৰীখিনি কোনো মধ্যভোগী নোহোৱাকৈ পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ কোম্পানী, ছুপাৰমাৰ্কেট বা বহিঃৰাজ্যৰ বজাৰলৈ পঠিয়াব পাৰি।
চৰকাৰে FPOসমূহক মূলধন আৰু প্ৰশিক্ষণৰ বাবে বিশেষ আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰে।
২/ মূল্য সংযোজন (Value Addition): ফচলৰ ৰূপ সলনি কৰি দুগুণ লাভ
কেঁচা পাচলি বা ফল-মূল বেছিদিন সতেজ হৈ নাথাকে। সেইবাবে বজাৰত চাহিদা কমি গ’লেই দাম একেবাৰে তললৈ নামি আহে। এই ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ উত্তম উপায়টো হৈছে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ বা ‘Value Addition’।
ধৰি লওক, বজাৰত এতিয়া কেঁচা অমিতা বা জলকীয়াৰ দাম কম। আপুনি যদি তাক সেই কম দামতে বিক্ৰী কৰি দিয়ে, তেন্তে লোকচান হ’ব। কিন্তু আপুনি যদি:
কেঁচা অমিতাৰ পৰা স্কোৱাছ, জাম, বা ‘পেপাইন’ (Papain) নিষ্কাষণ কৰিব পাৰে,
জলকীয়া বা নেমু শুকুৱাই বা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি আচাৰ (Pickle) প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে,
তেন্তে সেই সামগ্ৰীবিধ কেৱল দীৰ্ঘদিন ভালে থকাই নহয়, বজাৰত তাৰ মূল্যও ৩ৰ পৰা ৪ গুণ বৃদ্ধি পাব।
আজিকালি থলুৱা সামগ্ৰীৰ আচাৰ বা জুচৰ বাবে এটা সুন্দৰ পেকেজিং আৰু ব্ৰেণ্ডিং কৰি ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ সহায়ত পোনপটীয়াকৈ গ্ৰাহকৰ পাকঘৰলৈ পঠিয়াব পাৰি।
৩/ ক’ল্ড ষ্ট’ৰেজ (Cold Storage) আৰু বৈজ্ঞানিক সংৰক্ষণ
কৃষকৰ ফচল নষ্ট হোৱাৰ আন এটা কাৰণ হৈছে সঠিক সংৰক্ষণৰ অভাৱ। বজাৰত ফচলৰ আমদানি বেছি হ’লে দাম কমে। যদি কৃষকৰ হাতত সংৰক্ষণৰ সুবিধা থাকে, তেন্তে তেওঁলোকে ফচলখিনি কিছুদিন ধৰি ৰাখি পিছত ভাল দাম উঠিলে বিক্ৰী কৰিব পাৰে।
স্থানীয় সুবিধা: বৰ্তমান অসম চৰকাৰৰ কৃষি বিভাগ আৰু ‘NABARD’ৰ সহযোগত বিভিন্ন জিলাত ক’ল্ড ষ্ট’ৰেজ বা শীততাপ নিয়ন্ত্ৰিত ভঁৰাল স্থাপন কৰা হৈছে।
কৃষকৰ কৰণীয়: আপোনাৰ ওচৰৰ জিলা কৃষি কাৰ্যালয় (DAO) বা কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ (KVK) সৈতে যোগাযোগ কৰি থলুৱাভাৱে উপলব্ধ ক’ল্ড ষ্ট’ৰেজৰ সুবিধা আৰু তাৰ ভাড়াৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ কৰক। কম খৰচতে আলু, আদা বা অন্যান্য পাচলি ইয়াত সংৰক্ষণ কৰি থৈ বজাৰৰ মন্দাৱস্থাৰ পৰা হাত সাৰিব পাৰি।
শেষ কথা:
আধুনিক কৃষিয়ে কেৱল পথাৰতে শেষ নহয়, ই বজাৰতহে সম্পূৰ্ণ হয়। আমাৰ কৃষকসকলে এতিয়া কেৱল ‘উৎপাদক’ হৈ থাকিলে নহ’ব, তেওঁলোক ‘কৃষি-উদ্যোগী’ (Agri-entrepreneur) হ’ব লাগিব। চৰকাৰী আঁচনি, সন্মিলিত প্ৰচেষ্টা (FPO) আৰু আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰেৰে কৃষি বিপণনক শক্তিশালী কৰিলেহে কৃষকৰ অৰ্থনীতি প্ৰকৃত অৰ্থত টনকিয়াল হ’ব।